Kandida kod muškaraca nastaje kada dođe do poremećaja prirodne ravnoteže mikroorganizama na koži i sluzokoži, najčešće u genitalnoj regiji gde se stvaraju idealni uslovi za razmnožavanje ove gljivice.
Problemi se obično javljaju zbog povećane vlažnosti, iritacije kože, slabije higijene ili oslabljenog imuniteta, pa infekcija prelazi iz mirnog i neprimetnog prisustva u jasno izraženu upalu.
Kandida je kvasac iz roda Candida koji prirodno živi na koži i sluzokožama.
Kada se naruši lokalna odbrana kože i promeni mikrobiota, kandida se brzo širi i izaziva tegobe koje uključuju crvenilo, svrab i pojavu beličastih naslaga.
Lečenje je najčešće lokalno i obuhvata antifungalne kreme ili gelove, dok se kod težih ili ponavljajućih infekcija koriste i sistemski lekovi.
Kod muškaraca infekcija kandidom se manifestuje pre svega na glansu i kožici penisa, dok se kod žena češće javlja u vagini, što dovodi do različitih simptoma, i zahteva drugačiji pristup lečenju.
U ovom članku objasnićemo šta je kandida i koje su specifičnosti vezane za kandidu kod muškaraca, koji su simptomi, kako do infekcije dolazi, kao i kako se postavlja dijagnoza i leči ovo neprijatno stanje.
Šta je kandida i kako nastaje?
Kandida je grupa kvasaca iz roda Candida koja normalno naseljava kožu i sluzokože, ali kod promenjenog lokalnog ili sistemskog okruženja može preći u klinički značajnu infekciju.
Proces prelaska iz kolonizacije u infekciju dolazi usled slabljenja lokalne barijere, promene mikrobiote i sposobnosti samih gljivica da se prilagode i zaraze tkivo.
Lokalni faktori koji olakšavaju razmnožavanje kandide uključuju povećanu vlažnost, trenje i oštećenje kože usled iritansa ili loše higijene.
Sistemski faktori koji povećavaju rizik su povišen nivo šećera u krvi, oslabljen imunitet zbog lekova ili bolesti, i dugotrajna primena antibiotika širokog spektra koja narušava normalnu bakterijsku floru.
Značajan faktor rizika je i upotreba kortikosteroida, koji dodatno slabe lokalni i opšti imunitet, pa organizam teže kontroliše razmnožavanje kandide.
Kod muškaraca postoje određene specifičnosti koje utiču na nastanak i kliničku sliku infekcije.
Anatomija genitalne regije igra važnu ulogu, a naročito prisustvo kožice koja prekriva penis, jer zatvoren prostor olakšava zadržavanje vlage i mikroorganizama.
Kod osoba sa dijabetesom česta su ponavljanja infekcije i dublje promene kože zbog povišenog nivoa glukoze u tkivima i oslabljenog odgovora imuniteta.
Kandida se kod muškaraca može pojaviti na više mesta, a svaka lokalizacija ima specifične simptome i načine lečenja.
U nastavku slede najčešća mesta pojave kandide i glavne karakteristike za svaku lokalizaciju:
- Genitalna regija: Oko 60 do 70% svih infekcija kandidom kod muškaraca pogađa genitalnu regiju, gde se javlja kao crvenilo glansa i kožice, svrab, peckanje i bele naslage. Otežana higijena i fimoza povećavaju učestalost infekcije.
- Usna duplja: Kandidijaza usne duplje može izazvati bele naslage na jeziku i unutrašnjoj strani obraza koje se lako uklanjaju, osećaj peckanja jezika i smanjen ukus. Oralna kandijaza često prati opštu kolonizaciju sluzokože kod imunokompromitovanih osoba.
- Koža i kožni nabori: Prevoji kože gde dolazi do trenja i zadržavanja vlage, kao što su prepone, područje ispod ili oko grudi kod gojaznih muškaraca, kao i koža ispod pazuha, mogu biti zahvaćeni, sa crvenilom i vlažnim iritacijama.
- Nokatna ploča: Kandida može izazvati upalu kože oko nokta i oštećenje nokta, sa bolom i otokom,. Gljivice na noktima najčešće se javljaju kod osoba koje često izlažu ruke vlazi ili imaju povrede nokta.
- Urogenitalni trakt: U prisustvu katetera ili nakon invazivnih procedura kandida može kolonizovati mokraćni sistem, što može dovesti do simptomatske infekcije i ponekad širenja na dublje strukture.
- Creva: Kandidu u crevima često prate nadutost, gasovi i osećaj težine, a prekomerna kolonizacija može doprineti neravnoteži mikrobiote i povećati rizik od infekcija genitalne regije i kože.
- Sistemska kandidijaza: Rezultat prodora u krvotok kod teških poremećaja imuniteta ili u bolničkom okruženju, manifestuje se nespecifičnim znacima bolesti i zahteva hitnu, sistemsku terapiju.
Specifičnosti muške anatomije, kao i pridruženi metabolički i terapijski faktori, određuju izbor mera koje smanjuju rizik i pomažu u dugoročnom kontroli infekcije.
Simptomi kandide kod muškaraca
Simptomi kandide kod muškaraca variraju u zavisnosti od težine i lokacije infekcije.
Kao što je prethodno objašnjeno, više od polovine infekcije kandidom kod muškaraca pogađa genitalnu regiju.
Lokalna genitalna kandidijaza najčešće se manifestuje sledećim simptomima:
- Crvenilo i upala glansa i kožice
- Svrab i peckanje
- Bele, grudvaste naslage ili sekret na glansu
- Bol ili nelagodnost pri mokrenju ili seksualnom odnosu
- Ponekad blagi otok i pucanje kože kod teških ili hroničnih oblika
Simptomi kandide na penisu mog se javljati pojedinačno ili u kombinaciji, a kod hroničnih ili ponavljajućih epizoda često se pojavljuju i sekundarne promene kože, poput oštećenja kože i iritacija.
Kandidijaza na drugim lokacijama kod muškaraca može izazvati specifične simptome, u zavisnosti od zahvaćenog područja.
Oralna kandijaza se manifestuje belim naslagama na jeziku i unutrašnjoj strani obraza, peckanjem i smanjenim osećajem ukusa.
Kandidijaza kože i kožnih nabora izaziva crvenilo, vlažne iritacije i neprijatan miris, naročito u predelima prepona, ispod grudi i pazuha.
Infekcija nokatne ploče izaziva bol, otok i deformacije nokta, dok kandida u crevima može dovesti do nadutosti, gasova, osećaja težine i neravnoteže mikrobiote.
Kod sistemskih, invazivnih oblika kandida simptomi su nespecifični i uključuju povišenu telesnu temperaturu i znakove zatajenja organa kod osoba sa ozbiljnim osnovnim bolestima.
Sistemska kandidijaza zahteva hitno i ozbiljno lečenje.
Najčešći uzroci pojave kandide kod muškaraca
Pojava kandide kod muškaraca zavisi od kombinacije sistemskih i lokalnih faktora koji narušavaju ravnotežu mikrobiote i imunitet.
Najznačajniji uzroci kandide kod muškaraca su:
- Dijabetes i loše kontrolisana glikemija, kod kojih usled povišenog nivoa šećera u krvi pogoduje razmnožavanju kandide
- Upotreba antibiotika širokog spektra koji narušavaju normalnu bakterijsku mikrofloru i smanjuju konkurenciju za kvasce
- Lokalni iritansi poput sapuna, gelova, kozmetičkih proizvoda i vlažnih maramica mogu oštetiti kožu i promeniti mikrookruženje
- Kumulativna vlaga i neadekvatno sušenje genitalne regije, čime se olakšava zadržavanje mikroorganizama i razvoj infekcije
- Terapija kortikosteroidima i druga stanja imunodeficijencije koja smanjuju lokalnu i opštu otpornost organizma
- Fimoza ili druge anatomske promene koje otežavaju higijenu povećavaju trajanje kontakta mikroba sa kožom
- Hormonske promene i nutritivni deficit mogu smanjiti sposobnost organizma da kontroliše razmnožavanje kandide
Epidemiološke studije i klinička istraživanja pokazuju da muškarci sa dijabetesom imaju znatno veću učestalost genitalne kandidijaze.
Dugotrajna ili ponovljena upotreba antibiotika često prethodi epizodama infekcije jer eliminiše bakterijsku konkurenciju, što omogućava brzo razmnožavanje kandide.
Upotreba probiotika tokom antibiotske terapije može smanjiti rizik od razvoja kandidijaze u crevima.
Lokalni faktori poput iritacije kože i vlage dodatno povećavaju rizik i doprinose perzistenciji infekcije, dok sistemske promene, uključujući oslabljen imunitet i hormonske poremećaje, mogu učiniti infekciju teže kontrolisnom i podložnom recidivima.
Takođe, istraživanja pokazuju da nedostatak određenih nutrijenata, kao što su nedostatak cinka, vitamina B grupe, kao i vitamina D, mogu smanjiti sposobnost organizma da kontroliše razmnožavanje kandide.
Dijagnoza
Dijagnoza kandide kod muškaraca postavlja se na osnovu kombinacije kliničkog pregleda i mikrobiološke verifikacije kada je to potrebno.
Karakteristični simptomi, poput crvenila glansa i kožice, belih naslaga i svraba, često omogućavaju postavljanje dijagnoze lokalne infekcije bez dodatnih testova.
U situacijama kada postoji nedoumica ili kada infekcija ne reaguje na standardnu terapiju, preporučuje se uzimanje brisa sa glansa ili ispod kožice radi mikroskopskog pregleda, kulture i, po potrebi, identifikacije vrste Candida.
Precizno određivanje vrste gljivice može pomoći u izboru najefikasnije antifungalne terapije.
Kod sumnje na sistemsku ili invazivnu kandidijazu koriste se krvne kulture, biokemijske analize i, ako je potrebno, dodatne dijagnostičke procedure kako bi se procenilo stanje pacijenta.
Invazivna infekcija zahteva multidisciplinarni pristup, identifikaciju vrste gljivice i procenu osetljivosti na lekove kako bi se omogućilo efikasno lečenje i smanjio rizik od komplikacija.
Lečenje kandide kod muškaraca
Lečenje kandide kod muškaraca zavisi od lokacije i težine infekcije.
Lokalna genitalna kandidijaza, kao najčešći oblik kandide kod muškaraca, obično se tretira topikalnim azolima u obliku krema ili masti, kao što su klotrimazol i mikonazol.
Uobičajeno trajanje terapije je od tri do sedam dana, u zavisnosti od težine infekcije i individualnog odgovora na lečenje.
Kod oralne kandidijaze najčešće se koriste lokalni antifungici u obliku gelova ili tečnosti, dok se kod ponovljenih ili teških slučajeva primenjuju i sistemski lekovi.
Kandidijaza nokatne ploče i kože, uključujući ruke, stopala i kožne prevoje, zahteva kombinaciju lokalnih antifungika i, po potrebi, sistemske terapije, uz kontrolu faktora koji doprinose infekciji, poput vlage i povreda kože.
Kandidijaza creva se obično ne leči rutinskom antifungalnom terapijom kod zdravih muškaraca, ali kod simptoma poput nadutosti, dijareje ili hronične disbioze lekar može propisati ciljanu terapiju uz korekciju ishrane i faktora rizika.
Kod težih ili ponovljenih epizoda ponekad se primenjuje kratki ciklus oralne terapije flukonazolom.
Oralna primena antigljivičnih lekova zahteva oprez i pažljivu procenu mogućih interakcija sa drugim lekovima, kao i postojeće kontraindikacije.
U slučajevima recidiva važno je identifikovati i korigovati faktore koji doprinose infekciji, poput loše kontrole glikemije kod dijabetesa, prisustva iritansa ili zadržavanja vlage u genitalnoj regiji.
Za invazivne oblike kandidijaze terapija se sprovodi sistemskim antifungicima prema savremenim smernicama.
Ehinokandini su često prvi izbor kod sistemske kandidijaze i težih invazivnih infekcija, dok se azoli i druge grupe lekova koriste u zavisnosti od vrste Candida i lokalnog profila osetljivosti.
Trajanje terapije i eventualna potreba za hirurškom intervencijom ili uklanjanjem inficiranih katetera određuju se prema kliničkom stanju i stručnim preporukama.
Prirodni načini za ublažavanje simptoma kandide
Pravilno održavanje higijene i promena navika igraju značajnu ulogu u ublažavanju simptoma i smanjenju rizika od recidiva.
Preporučene mere uključuju:
- Držanje genitalne regije suvom i čistom, uz blago pranje mlakom vodom bez agresivnih sapuna
- Izbegavanje parfemisanih proizvoda i iritansa koji oštećuju barijeru kože
- Nošenje prozračne pamučne donje odeće i izbegavanje predugog zadržavanja vlažne odeće
- Kontrola šećera u krvi kod osoba sa dijabetesom kako bi se smanjio rizik od vraćanja infekcije
- Češće tuširanje i temeljno sušenje pre oblačenja
Pored ovih osnovnih higijenskih mera, određeni prirodni preparati i dodaci ishrani mogu pomoći u ublažavanju simptoma i smanjenju rizika od recidiva.
Njihova primena se obično kombinuje sa medicinskom terapijom i prilagođava prema individualnim potrebama.
Prirodni lekovi za kandidu kod muškaraca uključuju:
- Jogurt i probiotike: Sadrže korisne bakterije koje mogu pomoći u obnavljanju normalne mikroflore i smanjenju rasta Candida gljivica.
- Beli luk: Prirodni antigljivični sastojci koji se nalaze u belom luku mogu pomoći u suzbijanju razmnožavanja kandide. Beli luk se može dodati u svakodnevnu ishranu, ili se uvesti u obliku suplemenata.
- Kokosovo ulje: Može se koristiti lokalni ili uvesti u ishranu, a koristi pruža zahvaljujući kaprilnoj i laurinskoj kiselini koje imaju blago antigljivično dejstvo.
- Ekstrakt semena grejpfruta: Može imati antimikrobno dejstvo i doprineti kontroli rasta kandide, ali se preporučuje oprez zbog moguće interakcije sa lekovima.
- Ulje divljeg origana: Ulje origana sadrži karvakrol koji ima antigljivično dejstvo. Osim ulja za lokalnu primenu, dostupne su i kapsule, kao što su Palisept ili Naturoplex.
- Ograničenje unosa šećera i rafinisanih ugljenih hidrata: Candida se hrani šećerom, pa smanjenje unosa može pomoći u kontroli rasta gljivica.
Važno je razumeti da prirodni pristupi ne zamenjuju medicinsku terapiju kod izraženih ili ponavljajućih infekcija, ali mogu doprineti bržem oporavku i smanjenju rizika od recidiva kada se koriste kao dodatak standardnom lečenju.
Pravilan izbor i doziranje treba uskladiti sa lekarom, posebno kod osoba sa hroničnim bolestima ili u slučajevima kada se uzimaju i drugi lekovi.
Takođe, treba biti veoma oprezan sa preparatima i dodacima koji se oglašavaju kao brzo rešenje ili jedna tableta protiv kandide.
Faktori rizika i kako ih smanjiti
Prepoznavanje i eliminisanje faktora rizika ključni su za smanjenje ponovnih epizoda kandide kod muškaraca.
Najefikasniji pristupi uključuju:
- Kontrolu i prilagođavanje terapije dijabetesa kako bi se smanjio nivo šećera u krvi
- Racionalnu upotrebu antibiotika, samo kada je ona neophodna, kako bi se očuvala normalna bakterijska flora
- Izbegavanje nepotrebne primene kortikosteroida ili njihova racionalna upotreba pod nadzorom lekara
- Održavanje adekvatne lokalne higijene bez agresivnih preparata koji mogu iritirati kožu
- Lečenje fimoze ili drugih anatomskih promena koje otežavaju temeljno čišćenje genitalne regije
- Procena imunosupresije i korekcija faktora koji doprinose oslabljenom imunitetu kada je to moguće
Pristup koji kombinuje medicinsku terapiju i korekciju faktora rizika značajno smanjuje verovatnoću ponovne pojave infekcije i doprinosi dugoročnom uspehu lečenja.
Prevencija i sprečavanje recidiva
Prevencija ponovne pojave kandide kod muškaraca zahteva pristup koja uključuje kombinaciju medicinskih i nemedicinskih mera.
Redovna kontrola faktora rizika, posebno održavanje optimalnog nivoa šećera u krvi kod dijabetičara, predstavlja osnovu prevencije.
Promena ličnih navika, uključujući izbor prozračnog donjeg veša, izbegavanje vlažnih uslova i pažljiv odabir proizvoda za negu kože i genitalne regije, smanjuje lokalne predispozicije za infekciju.
U slučajevima čestih recidiva preporučuje se procena od strane specijaliste, mikrobiološka identifikacija vrste Candida i, po potrebi, preventualno uzimanje terapije.
Zaključak
Kandida kod muškaraca predstavlja čestu infekciju koja nastaje kada poremećaj ravnoteže mikrobiote i oslabljen lokalni ili sistemski imunitet omogući razmnožavanje gljivica roda Candida.
Najčešće se javlja u genitalnoj regiji, ali može zahvatiti i usta, kožu, nokte ili creva, a u retkim slučajevima, može dovesti i do sistemske infekcije.
Simptomi kandide kod muškaraca variraju u zavisnosti od lokacije i težine infekcije, od lokalnog crvenila, svraba i belih naslaga, do bolova, nadutosti ili nespecifičnih znakova kod invazivnih oblika.
Efikasno lečenje kombinuje lokalnu i, kada je potrebno, sistemsku antifungalnu terapiju, uz pažljivo upravljanje faktorima rizika, poput dijabetesa, upotrebe antibiotika, kortikosteroida i loše higijene.
Prirodni lekovi za kandidu doprineti ublažavanju simptoma i smanjenju rizika od recidiva, ali ne zamenjuju medicinsku terapiju.
