Ospamox i Sinacilin su lekovi koji u obliku sirupa, odnosno granula i praška za suspenziju, sadrže aktivni sastojak amoksicilin.
Amoksicilin je antibiotik iz grupe penicilinskih antibiotika širokog spektra delovanja, koji deluje tako što ometa sintezu ćelijskog zida bakterija, čime bakterije gube sposobnost rasta i razmnožavanja.
Ovaj antibiotik je dostupan u obliku kapsula, disperzibilnih tableta i sirupa, koji je tema današnjeg članka, a koji se koristi prvenstveno kod dece i pacijenata koji ne mogu da gutaju tablete.
Amoksicilinski sirupi koriste se za lečenje različitih bakterijskih infekcija, uključujući infekcije uha, sinusa, grla i pluća, urinarne infekcije, kao i pojedine infekcije kože i mekih tkiva.
Pored toga, ovaj antibiotik se koristi i kao deo kombinovane terapije kod Helicobacter pylori infekcije.
U ovom članku objasnićemo šta je amoksicilin, kako deluje, kako i kada se koristi, kao i koji su mogući rizici povezani sa upotrebom ovog antibiotika u obliku sirupa.
Šta su amoksicilin sirupi i kako deluju?
Amoksicilin je penicilinski antibiotik koji spada u grupu beta-laktamskih antibiotika.
Budući da je u pitanju antibiotik, ovaj lek se izdaje isključivo uz lekarski recept, a dostupan je pod tri proizvođačka naziva, i to:
- Amoksicilin HF, u obliku praška za oralnu suspenziju, jačine 250mg/5mL
- Ospamox, u obliku granula za oralnu suspenziju, jačine 500mg/5mL
- Sinacilin, u obliku praška za oralnu suspenziju, jačine 250mg/5mL
Amoksicilin sirup ne dolazi u tečnom obliku, već u obliku praška, odnosno granula, koji se koriste za pripremu suspenzije.
Preporučuje se da pripremu sirupa obavi lekar ili farmaceut, iako je pripremu moguće obaviti i samostalno, pažljivo prateći proizvođačka uputstva o kojima će biti reči nešto kasnije u ovom članku.
Amoksicilin deluje baktericidno tako što se vezuje za bakterijske proteine koji učestvuju u izgradnji ćelijskog zida, čime sprečava formiranje stabilnog ćelijskog zida bakterije, što za posledicu ima pucanje, bakterijske ćelije pucaju i odumiru.
Ovakvo dejstvo obuhvata širok spektar bakterija i deluje na veliki broj gram-pozitivnih sojeva, među kojima se posebno izdvajaju vrste iz roda Streptococcus, kao i na pojedine gram-negativne bakterije, među kojima se najčešće sreću Escherichia coli i Haemophilus influenzae.
Važno je naglasiti da amoksicilin ne deluje protiv bakterija koje stvaraju enzim penicilinazu, odnosno beta-laktamazu, jer ovaj enzim razlaže molekul antibiotika i čini ga neefikasnim.
Efikasnost u ovim slučajevima postiže tek kada se lek primenjuje zajedno sa supstancom koja blokira dejstvo beta-laktamaze, poput klavulanske kiseline koja se nalazi u kombinovanim lekovima, kao što je Panklav.
Rekonstituisani sirup sadrži, pored amoksicilina, i pomoćne supstance, koje se razlikuju u zavisnosti od izabranog leka, koje se koriste za postizanje prijatnijeg ukusa i konzervisanja leka.
Na primer, Sinacilin sirup je prisutna saharoza i natrijum-benzoat, u sirupu Ospamox aspartam, natrijum-benzoat, benzilalkohol, benzilbenzoat, sorbitol i glukozuu, dok se u Amoksicilin HF leku nalazi saharoza, natrijum, simetikon.
Ovo nije konačna lista pomoćnih supstanci, a njihovo prisustvo može biti značajno kod pacijenata sa dijabetesom, posebnim stanjima ili alergijama, što zahteva dodatnu pažnju.
Iako sadrže drugačije aktivne supstance, ovi lekovi deluju na isti način, budući da svi kao aktivnu supstancu sadrže amoksicilin, pa se u ostalim sirupima iste koncentracije primenjuju ista pravila o dozi, načinu pripreme i mogućim nuspojavama.
Čemu su namenjeni i za šta se koriste?
Ospamox, Sinacilin i Amoksicilin HF sirupi koriste se za lečenje bakterijskih infekcija u različitim delovima tela.
Najčešće indikacije uključuju infekcije disajnih puteva, infekcije uha i grla, urinarne infekcije, bakterijske infekcije kože i mekih tkiva, kao i određene infekcije digestivnog trakta.
Aktivna supstanca amoksicilin efikasna je protiv širokog spektra bakterija i primenjuje se u više kliničkih situacija.
Ona omogućava efikasno suzbijanje bakterijskih infekcija i smanjenje simptoma kao što su bol, povišena temperatura, upala i otok, čime se poboljšava opšte zdravstveno stanje pacijenta.
Amoksicilin sirup može se koristiti i u kombinaciji sa drugim lekovima za lečenje čira na želucu ili dvanaestopalačnom crevu, kao što su inhibitori protonske pumpe omeprazol, pantoprazol ili esomeprazol, te u kombinaciji sa drugim antibioticima, najčešće klaritromicinom.
Indikcije za upotrebu amoksicilina uključuju sledeća stanja:
- Akutni bakterijski sinuzitis: Zapaljenje sinusa praćeno začepljenjem nosa, bolom u licu i glavoboljom.
- Akutni otitis media: Zapaljenje srednjeg uha koje izaziva bol, povišenu temperaturu i smanjen sluh.
- Akutni streptokokni tonzilitis i faringitis: Zapaljenje grla izazvano bakterijom Streptokok, sa bolom pri gutanju i crvenilom.
- Pogoršanje hroničnog bronhitisa: Pogoršanje hronične upale bronhija praćeno kašljem i otežanim disanjem.
- Vanbolnički stečena pneumonija: Zapaljenje pluća koje se javlja van bolničkog okruženja, sa kašljem, temperaturom i otežanim disanjem.
- Akutni cistitis: Zapaljenje mokraćne bešike praćeno učestalim i bolnim mokrenjem.
- Asimptomatska bakteriurija u trudnoći: Pojava bakterija u mokraći bez simptoma, koja zahteva tretman kako bi se sprečile komplikacije za majku i bebu.
- Akutni pijelonefritis: Zapaljenje bubrega sa bolovima u leđima, povišenom temperaturom i opštom malaksalošću.
- Tifusna i paratifusna groznica: Sistemske infekcije izazvane Salmonella bakterijama, praćene povišenom temperaturom i opštom malaksalošću.
- Dentalni apsces sa celulitisom: Gnojno zapaljenje korena zuba koje se širi u okolna tkiva, izazivajući bol, crvenilo i otok.
- Infekcije nakon ugradnje veštačkog zgloba: Bakterijske infekcije u području implantata koje mogu ometati zarastanje i funkciju zgloba.
- Lečenje infekcije Helicobacter pylori: Lečenje infekcije heliko bakterijom koja je često uzročnik čira na želucu, u kombinaciji sa drugim lekovima.
- Lajmska bolest: Bolest koju prenose krpelji, sa simptomima kao što su osip, bolovi u zglobovima i opšta malaksalost.
Ovi sirupi izdaju se isključivo na lekarski recept, a doziranje zavisi od vrste infekcije, izraženosti simptoma, telesne mase i starosti pacijenta, kao i od rezultata mikrobioloških analiza koje ukazuju na osetljivost bakterija.
Amoksicilin sirupi posebno su pogodni za decu jer omogućavaju precizno doziranje prema telesnoj masi i imaju prijatan ukus koji olakšava primenu.
Način primene
Ospamox, Sinacilin i Amoksicilin sirupi uzimaju se oralno, nakon što se prašak ili granule u bočici pretvore u tečnu suspenziju, postupkom pripreme koji podrazumeva dodavanje određene količine vode.
Priprema se najčešće obavlja u apoteci ili u zdravstvenoj ustanovi, što obezbeđuje pravilno doziranje i stabilnost suspenzije.
Rekonstrukcija sirupa obuhvata nekoliko koraka, a razlike zavise od proizvođača:
- Amoksicilin HF, 250mg/5mL Bočicu u kojoj se nalaze granule treba dopuniti prečišćenom vodom tačno do označene crte. Nakon toga bocu treba dobro promućkati kako bi se granule ravnomerno rastvorile i formirala ujednačena suspenzija.
- Ospamox, 500mg/5mL Bočicu treba napuniti svežom vodom sa česme do otprilike 1 cm ispod oznake za punu bočicu, zatvoriti i dobro promućkati kako bi se prašak ravnomerno rastvorio. Kada se pena slegne, dodaje se polako još vode sve do tačne oznake pune bočice, što za pakovanje od 60 mL iznosi 51 mL vode. Nakon toga, bočicu treba ponovo snažno promućkati dok se ne dobije ujednačena bela do blago žućkasta suspenzija.
- Sinacilin, 250mg/5mL U bočicu se dodaje ukupno 66 ml prečišćene vode, i to u dva navrata. Prvo se sipa polovina vode i bočica se dobro promućka da se prašak rastvori, zatim se doda preostala količina vode i ponovo snažno promućka dok se ne dobije homogena suspenzija.
Pre svakog sledećeg uzimanja suspenziju je važno dobro promućkati.
Doziranje se obavlja kašičicom za merenje zapremine 5 mililitara, sa graduisanim oznakama za 1.25mL i 2.5mL.
Lekar propisuje režim doziranja u zavisnosti od uzročnika, težine i lokalizacije infekcije, ali i individualnih faktora, kao što su uzrast, telesna masa i stanje funkcije bubrega.
Uobičajena doza za odrasle u zavisnosti od indikacije iznosi 250mg do 500mg tri puta dnevno ili 750mg do 1g svakih 12 sati.
Teške infekcije mogu zahtevati i više doze, od 750mg do 1g leka na svakih osam sati, uz poštovanje maksimalne dnevne doze od 6g dnevno.
Doziranje kod dece prilagođava se telesnoj masi deteta, a uobičajena doza je 40 do 90 mg po kilogramu telesne mase dnevno, podeljeno u dve ili tri doze, u zavisnosti od indikacije i težine infekcije.
Maksimalna dnevna doza kod dece je 3g ili 100mg po kilogramu telesne mase.
Važno je da se propisana doza uzima ravnomerno raspoređena tokom dana, kao i da se terapija završi u celosti, čak iako se simptomi povuku ranije.
Rani prekid lečenja može dovesti do vraćanja simptoma, kao i razvoja ili jačanja otpornosti bakterija.
Primena amoksicilina kod osoba sa smanjenom funkcijom bubrega zahteva prilagođavanje doze i dodatni oprez.
Rizici i moguće neželjene reakcije
Amoksicilin HF,Ospamox i Sinacilin spadaju u grupu penicilinskih antibiotika koji se uglavnom dobro podnose tokom terapije, no neželjena dejstva su moguća kod nekih pacijenata.
Neželjene reakcije koje se mogu javiti su najčešće blage, ali u nekim slučajevima zahtevaju lekarsku procenu.
Najčešće nuspojave uključuju:
- Digestivne poremećaje Mučnina, povraćanje i dijareja su najčešći neželjeni efekti koji se javljaju kod značajnog broja pacijenata. Kod manjeg broja osoba može se razviti teška upala creva praćena obilnom dijarejom, bolovima u stomaku i povišenom temperaturom, što zahteva hitnu medicinsku pomoć.
- Gljivične infekcije: Penicilinski antibiotici poput amoksicilina mogu narušiti normalnu bakterijsku floru, što omogućava gljivici Candida albicans da se prekomerno razmnoži. Najčešće se javlja oralna kandidijaza, koju prate beličaste naslage u ustima i peckanje, kao i vaginalna kandidijaza kod žena, koju prate svrab, peckanje i gust beli sekret.
- Kožne reakcije: Kod nekih pacijenata mogu se javiti različiti oblici osipa i koprivnjače. Ređe se javljaju ozbiljnije kožne reakcije koje uključuju plikove, bolne promene na koži i visoku temperaturu, što zahteva hitan prekid lečenja i procenu dermatologa ili infektologa.
- Poremećaji krvne slike: Moguća su prolazna smanjenja broja krvnih ćelija, što se najčešće otkriva laboratorijskim analizama. Ovo stanje je retko i obično se spontano povlači nakon prestanka terapije.
- Reakcije jetre: U retkim slučajevima može se javiti porast jetrenih enzima. Ove promene su najčešće blage i povlače se posle završetka terapije.
- Neurološke tegobe: Ređe se javljaju glavobolja, vrtoglavica i osećaj slabosti. Kod osoba sa bolestima bubrega postoji veći rizik od pojave grčeva.
Većina neželjenih reakcija je blaga i prolazi spontano, a ozbiljniji simptomi koji zahtevaju prekid terapije se javljaju retko.
Alergija na penicilin ili preosetljivost na bilo koju pomoćnu supstancu predstavlja absolutnu kontraindikaciju za upotrebu amoksicilina, a ukoliko se pojave simptomi alergijske reakcije, neophodno je potražiti hitnu medicinsku pomoć.
Alergijske reakcije se mogu ispoljiti kao kožni osip, svrab, crvenilo kože, oticanje lica, usana ili ždrela, a u retkim situacijama javljaju se teške reakcije koje ugrožavaju život.
Interakcije sa drugim lekovima
Amoksicilin može stupiti u interakciju sa drugim lekovima, koji mogu smanjiti efikasnost amoksicilina ili povećati rizik od neželjenih reakcija.
Posebna pažnja neophodna je pri sledećim kombinacijama:
- Alopurinol: Istovremeno uzimanje leka za giht može povećati rizik od alergijskih reakcija i pojave osipa.
- Probenecid: Ovaj lek za eliminaciju mokraćne kiseline usporava izlučivanje amoksicilina iz organizma, pa može biti neophodno prilagođavanje doza.
- Antikoagulansi: Lekovi za razređivanje krvi, poput varfarina, mogu imati pojačano dejstvo kada se uzimaju sa amoksicilinom, što zahteva češće kontrole zgrušavanja krvi.
- Tetraciklin i doksiciklin: Istovremeno uzimanje tetraciklina može smanjiti efikasnost penicilina, jer imaju drugačiji mehanizam delovanja, pa se ovi antibiotici obično ne kombinuju kada to nije neophodno.
- Metotreksat: Amoksicilin može povećati toksičnost metotreksata jer usporava njegovo izlučivanje, pa je potrebna pažljiva kontrola i eventualno prilagođavanje doze.
- Oralni kontraceptivi: Iako retko, antibiotici mogu smanjiti efikasnost hormonske kontracepcije, pa se preporučuje upotreba dodatne metode kontracepcije tokom terapije i nekoliko dana nakon njenog završetka.
Kako bi se izbegle neželjene interakcije i promenjen način delovanja amoksicilina ili drugog leka, važno je lekara obavestiti o svim lekovima koji se istovremeno uzimaju, uključujući lekove sa ili bez recepta, biljne preparate i vitamine.
Takođe, ukoliko su potrebne laboratorijske analize krvi ili mokraće, medicinsko osoblje treba obavestiti da pacijent koristi amoksicilin, budući da lek može uticati na rezultate i prikazati lažno pozitivne nalaze za glukozu ili estriol.
Upotreba u trudnoći i dojenju
Amoksicilin se u trudnoći smatra relativno bezbednim, budući da ne postoje dokazi da sam antibiotik šteti razvoju ploda.
Ipak, kao i svi drugi lekovi, amoksicilin u obliku sirupa tokom trudnoće se primenjuje nakon pažljive procene, i kada lekar smatra da koristi prevazilaze potencijalne rizike.
Amoksicilin prolazi u majčino mleko u malim količinama, pa se tokom dojenja preporučuje pažljivo praćenje bebe.
Ukoliko majka koristi ovaj lek, kod bebe je moguć razvoj gljivične infekcije, koja se najčešće javlja u ustima ili digestivnom traktu.
Kandida u crevima kod bebe može izazvati dijareju i druge probleme sa varenjem.
Ukoliko se pojave neuobičajeni simptomi kod bebe, poput osipa, razdražljivosti ili problema sa disanjem, neophodno je prekinuti dojenje i konsultovati pedijatra.
Posebna pažnja je neophodna kod upotrebe sirupima koji sadrže konzervansima.
Na primer, benzil-alkohol može biti opasan za novorođenče, posebno mlađe od četiri nedelje, i povezan je sa methemoglobinemijom, pa se takvi sirupi ne preporučuju.
Sinacilin ne sadrži benzil-alkohol, ali sadrži natrijum-benzoat, koji kod preosetljive novorođenčadi može doprineti pojavi žutice.
Imajući sve ovo u vidu, amoksicilin u obliku kapsula može biti bolji izbor za dojilje.
Zaključak
Amoksicilin HF, Ospamox i Sinacilin su sirupi koji sadrže amoksicilin, antibiotik širokog spektra delovanja koji se koristi u terapiji bakterijskih infekcija disajnih puteva, ušiju, sinusa, urinarnog trakta, kože i mekih tkiva, kao i u lečenju helikobakterije u kombinaciji sa drugim lekovima.
Amoksicilin sirupi su posebno pogodan oblik ovog leka za decu i pacijente koji teško gutaju tablete.
Iako amoksicilin ima povoljan bezbednosni profil i visoku efikasnost, kao i svaki antibiotik, amoksicilin zahteva odgovornu primenu, od pravilne pripreme suspenzije, poštovanja propisane doze i razmaka između doza, do završavanja kompletne terapije.
